دانستنی های مالیاتی 13

دانستني هاي مالياتي (قسمت سيزدهم)
اهم نكات در نگهداري و تحرير دفاتر قانوني
به گزارش رسانه مالياتي ايران، در اين قسمت از مجموعه دانستني هاي مالياتي به آيين نامه اي
مي پردازيم كه در خصوص روش هاي نگهداري دفاتر و اسناد و مدارك و نحوه ثبت وقايع مالي و
1380 قانون /11/ چگونگي تنظيم صورت هاي مالي نهايي موضوع تبصره 2 ماده 95 اصلاحي مصوب 27
ماليات هاي مستقيم است.
بر اساس ماده اول اين آيين نامه، مقررات اين آيين نامه شامل مودياني است كه در موعد مقرر
ترازنامه و حساب سود و زيان و يا حسب مورد حساب درآمد و هزينه و حساب سود و زيان را با رعايت
مقررات مربوط ارايه مي كنند.
همچنين موديان در انتخاب يكي از روش هاي حسابداري بر اساس استانداردهاي پذيرفته شده
مجازند و در سال هاي بعد بايد همان رويه را اعمال نمايند. در صورتيكه به جهات مشخصي تغيير رويه
داده باشند مكلفند اثرات حاصل از تغيير رويه را براي صورت هاي مالي مشخص و طي يادداشتي
جداگانه پيوست اظهارنامه به اداره امور مالياتي ارايه نمايند.
مشخصات دفاتر قانوني
بر طبق ماده 2- دفاتر قانوني مشمول اين آيين نامه عبارت است از كليه دفاتر روزنامه و كل اعم از
مشترك يا جدا از يكديگر و دفتر مشاغل (دفتر درآمد و هزينه) كه قبل از ثبت هرگونه عمليات
حسابداري در آنها، دفاتر روزنامه و كل مطابق مقررات مواد 11 و 12 قانون تجارت مصوب سال 1311 از
طرف نماينده اداره ثبت اسناد و دفاتر مشاغل از طرف ادارات امور مالياتي ذيربط حسب مورد امضا و
پلمپ و ثبت گرديده و به فارسي تحرير شده باشد.
2
تبصره 1- اشتباه در شماره گذاري صفحات و همچنين اشتباهات ناشي از پلمپ دفاتر در مراجع
مذكور موجب بي اعتباري دفاتر نخواهد بود.
تبصره 2- نوشتن دفاتر با وسايلي كه به سهولت قابل محو است (مانند مواد گرافيت) ممنوع است.
بر طبق ماده 4- موديان مشمول اين آيين نامه مكلفند براي هر سال مالي فقط از دفاتر امضاء،
پلمپ و ثبت شده ظرف يك سال قبل استفاده نمايند، مگر اينكه در اثناء سال به علت تمام شدن دفاتر
نياز به دفاتر جديد باشد كه در اين صورت مجاز هستند دفاتر جديد امضاء، پلمپ و ثبت نمايند و با
رعايت مقررات ماده 16 اين آيين نامه ادامه عمليات مالي را در دفاتر جديد ثبت كنند. درج تعداد و
مشخصات دفاتر ماخوذه براي استفاده در هر سال مالي، در اظهارنامه مالياتي مربوط به آن سال الزامي
است.
بر طبق ماده 3- دفتر روزنامه دفتري است كه اشخاص حقوقي يا حقيقي كليه معاملات و ساير
رويدادهاي مالي و محاسباتي خود را با رعايت اصول و موازين و استانداردهاي پذيرفته شده حسابداري و
به ترتيب تاريخ وقوع در آن ثبت نمايند.
تبصره- نگهداري دفتر روزنامه واحد براي ثبت كليه عمليات و يا دفاتر روزنامه متعدد براي هر
بخش از عمليات مجاز است.
بر طبق ماده 5- دفتر كل دفتري است كه عمليات ثبت شده در دفتر يا دفاتر روزنامه بر حسب
سرفصل يا كدگذاري حساب ها در صفحات مخصوص آن ثبت مي شود به ترتيبي كه تنظيم حساب
سود و زيان و ترازنامه از آن امكان پذير باشد.
بر طبق ماده 6- دفتر مشترك روزنامه و كل دفتري است كه داراي ستون هايي براي سرفصل
حساب هاي متفاوت باشد، به طوري كه اشخاص حقوقي و حقيقي با ثبت و نگهداري دفتر مذكور بر
طبق اصول و ضوابط و استاندارهاي حسابداري، بتواند نتايج عمليات خود را از آن استخراج و حساب
سود و زيان و ترازنامه تهيه نمايند.
3
بر طبق ماده 7- دفتر مشاغل (دفتر درآمد و هزينه) دفتري است كه حداقل داراي ستون هايي
براي درج تاريخ، شرح معاملات، درآمد، هزينه و دارايي هاي قابل استهلاك باشد و معاملات مذكور به
ترتيب تاريخ وقوع در آن ثبت گردد به طوري كه در پايان سال تعيين جمع درآمد و هزينه شغلي مودي
و تنظيم حساب سود و زيان از آن امكان پذير باشد.
ساير دفاتر ، اسناد حسابداري و مدارك حساب
بر طبق ماده 8- دفتر معين دفتري است كه براي تفكيك و مجزا ساختن هر يك از حساب هاي
دفتر كل بر حسب مقتضيات و شرايط حساب ممكن است نگهداري شود. كارت هاي حساب در حكم
دفاتر معين است.
بر طبق ماده 9- سند حسابداري فرمي است كه در آن يك يا چند مورد از معاملات و ساير
رويدادهاي مالي و محاسباتي به حساب هايي كه حسب مورد بدهكار يا بستانكار گرديده تجزيه مي شود
و پس از امضاء مراجع ذيصلاح مندرجات آن قابل ثبت در دفاتر مي باشد.
بر طبق ماده 10 - مدارك حساب عبارت از مستنداتي است كه بيانگر وقوع يك يا چند فعاليت يا
رويداد مالي يا محاسباتي بوده و اسناد حسابداري و دفاتر بر مبناي آنها تنظيم و تحرير مي گردد.
نحوه تحرير و نگهداري دفاتر قانوني
بر طبق ماده 11 - مودياني كه دفتر روزنامه و كل نگهداري مي نمايند بايد كليه معاملات و ساير
رويدادهاي مالي و محاسباتي و موديان مجاز به نگهداري دفاتر مشاغل (دفتر درآمد و هزينه) بايد،
هرگونه درآمد و هزينه و خريد و فروش دارايي هاي قابل استهلاك خود را طبق مقررات اين آيين نامه
حسب مورد در دفاتر مربوط ثبت كنند ولو آنكه براي نگهداري حساب ها از ماشين هاي الكترونيكي و
كارت هاي حساب استفاده شود.
4
تبصره- اشتباهات حسابداري در صورتي كه بعدا در اثناء عمليات سال مربوط مورد توجه واقع و بر
پايه استانداردهاي حسابداري در دفاتر همان سال اصلاح و مستندات آن ارايه شود، به اعتبار دفاتر خللي
وارد نخواهد كرد.
بر طبق ماده 12 - موديان مجاز به نگهداري دفتر مشاغل مي توانند تمام يا قسمتي از درآمد و
هزينه هاي مشابه روزانه را تحت يك شماره رديف در دفتر ثبت نمايند. مشروط بر اينكه در ستون شرح
دفتر، نوع و تعداد آنها را قيد و اگر متكي به اسناد و مدارك باشد مشخصات آن را نيز در ستون مزبور
درج نمايند.
در صورتي كه اقلام درآمد و هزينه خريد و فروش دارايي هاي قابل استهلاك متكي به اسناد و مدارك
باشد، موديان مذكور مي بايست پس از ثبت موارد در دفتر مشاغل، اسناد و مدارك مربوط را به ترتيب
شماره رديف دفتر و به نحوي كه براي رسيدگي ماموران مالياتي قابل استفاده باشد، نگهداري نمايند.
بر طبق ماده 13 - در مواردي كه دفاتر روزنامه و كل نگهداري مي شود، كليه معاملات و ساير
رويدادهاي مالي و محاسباتي مربوط در موارد نگهداري دفاتر مشاغل، درآمد و هزينه ها و خريد و فروش
دارايي هاي قابل استهلاك بايد در همان روز انجام، حسب مورد در دفاتر روزنامه يا مشاغل ثبت گردد.
تبصره 1- تاريخ مذكور در مدارك يا فاكتور فروش يا خريد و غيره ملاك قطعي تاخير تحرير
شناخته نمي شود و هرگاه انجام و ختم اين گونه اعمال با توجه روش و طرز كار موسسه تابع تشريفات
و طي مراحلي باشد تا موضوع آماده براي ثبت در دفتر مربوط شود، فاصله بين تاريخ فاكتور يا مدارك و
روز آماده شدن آن براي ثبت در دفتر تاخير ثبت تلقي نخواهد شد.
تبصره 2- تاخير در تحرير عمليات در صورتي كه به منظور سوء استفاده نباشد تا 15 روز به
تشخيص اداره امور مالياتي و بيش از آن به تشخيص هيات 3 نفري موضوع بند 3 ماده 97 قانون ماليات
66 و اصلاحيه هاي بعدي به قانوني بودن دفاتر خللي وارد نخواهد شد. /12/ هاي مستقيم مصوب 3
5
تبصره 3- در مواردي كه دفاتر موضوع اين آيين نامه توسط مقامات قضايي يا ساير مراجع قانوني از
دسترس مودي خارج شود و صاحب دفتر از تاريخ وقوع اين امر حداكثر ظرف سي روز دفاتر جديد
امضاء، پلمپ و عمليات آن مدت را در دفاتر جديد ثبت كند، تاخير ثبت عمليات در اين مدت به اعتبار
دفاتر خللي وارد نخواهد كرد.
تبصره 4- تاخير ثبت دفاتر در مورد اشخاص حقوقي جديد التاسيس از تاريخ ثبت شخص حقوقي
و در مورد ساير اشخاص از تاريخ شروع فعاليت تا سي روز مجاز خواهد بود.
بر طبق ماده 14 - كليه عمليات ثبت شده در دفاتر روزنامه هر ماه بايد حداكثر تا پانزدهم ماه بعد
به دفتر كل نقل شود.
بر طبق ماده 15 - موسساتي كه داراي شعبه هستند مكلفند با توجه به روش هاي حسابداري خود
خلاصه عمليات شعبه يا شعب خود را در صورتي كه داراي دفاتر پلمپ شده باشند، حداقل سالي يك بار
(تا قبل از بستن حساب ها) و در غيراينصورت ماه به ماه در دفاتر مركز موسسه ثبت كنند.
بر طبق ماده 16 - امضا و پلمپ دفاتر ضمن سال مالي مشروط بر اينكه تا تاريخ امضاء و پلمپ
هيچگونه عمل مالي و پولي صورت نگرفته باشد و همچنين تاخير امضاء پلمپ تا حد مجاز مقرر در
تبصره هاي 3 و 4 ماده 13 اين آيين نامه در مورد دفتر روزنامه يا حسب مورد دفتر مشاغل و ماده 14
اين آيين نامه در مورد دفتر كل، به اعتبار دفاتر خللي وارد نخواهد كرد.
بر طبق ماده 17 - مودياني كه از سيستم هاي الكترونيكي استفاده مي نمايند، موظفند حداقل
ماهي يك بار خلاصه عمليات داده شده به ماشين هاي الكترونيكي را در دفتر روزنامه يا مشاغل حسب
مورد ثبت و حداكثر ظرف مهلت تعيين شده در ماده 14 اين آيين نامه به دفتر كل منتقل كنند، علاوه
بر اين به منظور تسهيل رسيدگي بايد آيين نامه ها يا دستورالعمل هاي كار ماشين و برنامه هاي آن و
نحوه كار با نرم افزارهاي مالي مورد استفاده را در اختيار ماموران رسيدگي قرار دهند.
6
چگونگي تنظيم صورت هاي مالي نهايي
ماده 96 اصلاحي قانون ماليات هاي « الف » بر طبق ماده 18 - اشخاص حقوقي و مشمولين بند
مستقيم مكلفند صورت هاي مالي نهايي خود را با رعايت آخرين استانداردهاي حسابداري اعلامي از
طرف مراجع ذيصلاح تهيه و تنظيم نمايند.
تبصره- در مواردي كه فرم اظهارنامه تدوين شده توسط سازمان امور مالياتي كشور كه در اختيار
موديان گذارده مي شود، حاوي فرم صورت هاي مالي نيز باشد، اشخاص موضوع اين ماده با تنظيم و
ارايه اين فرم ها ملزم به ارايه صورت هاي مالي جداگانه كه خود براي موسسه متبوع تهيه نموده اند،
نخواهند بود، ليكن مي توانند به منظور رفع ابهام احتمالي و يا ارايه اطلاعات بيشتر، علاوه بر تنظيم و
ارايه اظهارنامه مزبور نسخه اي از صورت هاي مالي و ضمائم مربوط را نيز همراه اظهارنامه به اداره امور
مالياتي ذيربط ارايه نمايند.
ماده 96 قانون ماليات هاي مستقيم، هر يك كه در « ب» بر طبق ماده 19 - از اشخاص مشمول بند
امور توليد و خريد و فروش كالا فعاليت ندارند و فعاليت آنها به طور مشخص محدود به دريافت بهاي
خدمات و پرداخت هزينه ها است، بايستي صورت خلاصه درآمدها و هزينه ها را حتي المقدور با تفكيك
انواع آنها تهيه و ساير اشخاص موضوع آن بند مكلفند صورت حساب سود و زيان خود را (با ابراز
موجودي ها، خريد، فروش و غيره) برابر رويه هاي متداول در امر حسابداري تنظيم نمايند.
تبصره- چنانچه فرم اظهارنامه تدوين شده توسط سازمان امور مالياتي كشور كه در اختيار موديان
گذارده مي شود از حيث لزوم ارايه اطلاعات مذكور در اين ماده، كفايت امر بنمايد، موديان مزبور ملزم
به تهيه و ارايه صورت هاي جداگانه نخواهند بود، ليكن مي توانند به منظور رفع ابهام احتمالي و يا ارايه
اطلاعات بيشتر، علاوه بر اظهارنامه نسخه اي از حساب درآمد و هزينه و يا حساب سود و زيان خود را
نيز كه بشرح فوق تنظيم نموده اند، به انضمام ساير يادداشت ها و مدارك موجود همراه اظهارنامه به
اداره امور مالياتي ذيربط ارايه نمايند.
7
موارد رد دفاتر
بر طبق ماده 20 - تخلف از تكاليف مقرر در اين آيين نامه در موارد زير موجب رد دفاتر مي باشد:
-1 در صورتي كه دفاتر ارايه شده به نحوي از پلمپ خارج شده و يا فاقد يك يا چند برگ باشد.
-2 عدم ثبت يك يا چند فعاليت مالي در دفاتر به شرط احراز.
-3 ثبت تمام يا قسمتي از يك فعاليت در حاشيه.
-4 ثبت تمام يا قسمتي از يك فعاليت (آرتيكل) بين سطور.
-5 تراشيدن و پاك كردن و محو كردن مندرجات دفاتر به منظور سوء استفاده.
-6 جاي سفيد گذاشتن بيش از حد معمول در صفحات و سفيد ماندن تمام صفحه در دفتر روزنامه
و دفتر مشاغل به منظور سوء استفاده.
-7 بستانكار شدن حساب هاي نقدي و بانكي، مگر اينكه حساب هاي بانكي با صورتحساب بانك
مطابقت نمايد و يا بستانكار شدن حساب هاي بانكي يا نقدي ناشي از تقدم و تاخر ثبت حساب
ها باشد كه در اين صورت موجب رد دفتر نيست.
-8 تاخير تحرير دفاتر روزنامه و مشاغل زائد بر حد مجاز مقرر در تبصره هاي 2 و 3 و 4 ماده 13 و
تاخير تحرير دفتر كل زايد بر حد مجاز مقرر در ماده 14 و تاخير تحرير زايد بر حد مقرر در
ماده 17 اين آيين نامه.
-9 عدم ثبت عمليات شعبه يا شعب در دفاتر مركز طبق مقررات ماده 15 اين آيين نامه.
10 - اشتباه حساب حاصل در ثبت عمليات موسسه در صورتي كه نسبت به اصلاح آن طبق
مقررات تبصره ماده 11 اين آيين نامه اقدام نشده باشد.
-11 در صورتي كه موديان مالياتي حسب مورد از اوراق مخصوص موضوع ماده 169 قانون ماليات
هاي مستقيم استفاده ننمايند.
8
-12 عدم ارايه آيين نامه ها و يا دستورالعمل هاي كار ماشين و برنامه هاي آن و نحوه كار با نرم
افزار هاي مالي مورد استفاده.
-13 عدم ارايه يك يا چند جلد از دفاتر ثبت و پلمپ شده (ولو نانويس).
-14 استفاده از دفاتر ثبت و پلمپ شده سال هاي قبل (با توجه به مقررات ماده 3 اين آيين نامه).
-15 عدم تطبيق مندرجات دفاتر با اطلاعات موجود در سيستم هاي الكترونيكي در مورد اشخاصي
كه از سيستم هاي مذكور استفاده مي نمايند.
-16 ثبت هزينه ها و درآمدها و هر نوع اعمال اقلام مالي غير واقع در دفاتر به شرط احراز (توضيح
آنكه ثبت هزينه هايي كه وقوع آن محقق بوده اما به دلايل خاص قانوني قابل قبول از حيث مالياتي
نيست و برگشت داده مي شود، به منزله ثبت هزينه هاي غير واقع تلقي نمي شود.)
تبصره- در مورد بند 6 اين ماده چنانچه سفيد ماندن جهت ثبت تراز افتتاحي باشد موجب رد دفاتر
نخواهد بود و همچنين سفيد ماندن ذيل صفحات دفتر در آخر هر روز يا هر هفته يا هر ماه به
شرطي كه اسناد داراي شماره رديف بوده و قسمت سفيد مانده با خط بسته شود، به اعتبار دفتر
خللي وارد نمي آورد.

ماژول جستجو در مطالب سایت