دانستنی های مالیاتی 16

دانستني هاي مالياتي (قسمت شانزدهم)
تاريخچه و مفهوم ماليات بر ارزش افزوده
به گزارش رسانه مالياتي ايران، بسياري از كشورهاي جهان به منظور اصلاح نظام مالياتي خويش و حمايت از
فعاليت هاي سرمايه گذاري و توليدي، مبناي درآمدي خود را به مصرف منتقل كرده و بيشترين درآمد مالياتي را از
ماليات بر مصرف كسب مي كنند. بر اين مبنا، يكي از راهكارهاي اساسي اصلاح نظام مالياتي و هماهنگ نمودن آن
با شرايط اقتصادي كشور، استقرار نظام ماليات بر ارزش افزوده است كه اجراي آزمايشي آن از سال 87 آغاز شده
است.
به همين منظور، موديان محترم از اين پس در مجموعه دانستني هاي مالياتي با اين نظام نوين مالياتي آشنا خواهند
شد تا در عمل به تكاليف قانوني خود با مشكل مواجه نشوند.
تاريخچه ماليات بر ارزش افزوده در جهان
ماليات بر ارزش افزوده براي نخستين بار توسط فون زيمنس در سال 1918 به منظور فائق آمدن بر مسائل مالي كشور
آلمان پس از جنگ جهاني اول طرح ريزي گرديد. آدامز آمريكايي نيز در سال 1921 طرح مشابهي را ارائه نمود.
ليكن به رغم علاقه و تمايل شديد برخي كشورها در خصوص استقرار نظام ماليات بر ارزش افزوده، اين ماليات به
طور رسمي تا سال 1954 در هيچ كشوري به كار گرفته نشد. در سال 1954 ابتدا كشور فرانسه و به دنبال آن به
تدريج كشورهاي دانمارك و آلمان اين نوع ماليات را در نظام مالياتي كشور خود معرفي و اجرا نمودند. در منطقه
آسيا، كره جنوبي نخستين كشوري است كه در سال 1977 با كمك صندوق بين المللي پول توانست اين ماليات را
در نظام مالياتي خود پياده نمايد. در حال حاضر نظام ماليات بر ارزش افزوده در بيش از 140 كشور جهان مستقر
گرديده است. هم اكنون در كشورهاي همجوار ما تركيه، آذربايجان، ارمنستان، تركمنستان، قزاقستان، ازبكستان،
قرقيزستان، پاكستان، هند، بنگلادش، لبنان، اردن، مصر، نپال و سريلانكا اين نظام مالياتي را مستقر نموده اند.
2
تاريخچه ماليات بر ارزش افزوده در ايران
لايحه ماليات بر ارزش افزوده براي اولين بار در دي ماه 1366 تقديم مجلس شوراي اسلامي گرديد. لايحه
مزبور در كميسيون اقتصادي مجلس مورد بررسي قرار گرفته و پس از اعمال نظرات به صحن علني مجلس ارائه
گرديد ولي پس از تصويب 6 ماده از آن به تقاضاي دولت به دليل اجراي سياست تثبيت قيمت ها و مشكلات
اقتصادي ناشي از جنگ تحميلي، دولت لايحه مربوطه را از مجلس شوراي اسلامي پس گرفت.
در سال 1370 دپارتمان امور مالي صندوق بين المللي پول نيز، اجراي سيستم ماليات بر ارزش افزوده را توصيه
نمود. با توجه به احساس نياز و نظرات كارشناسان و متخصصين داخلي و بين المللي در رابطه با برقراري چنين نظام
مالياتي، برنامه استقرار اين نظام مالياتي در اواخر دهه 1370 مجددا در دستور كار دولت جمهوري اسلامي قرار
گرفت و نهايتا لايحه مربوطه تدوين و پس از سير طولاني خود در شهريور 1381 به تصويب هيات وزيران رسيد و
در مهر ماه همان سال به مجلس شوراي اسلامي ارائه شد و نهايتا در ارديبهشت ماه سال 1387 به تصويب مجلس
1387 به صورت آزمايشي براي مدت 5 سال در كشور به اجرا درآمد. /7/ رسيد. اين قانون در تاريخ 1
ارزش افزوده چيست؟
اگر بخواهيم ارزش افزوده را به زبان ساده بيان كنيم، ارزش افزوده عبارت است از مابه التفاوت ستاده و داده. به
عبارت ساده تر و در عمل، ارزش افزوده يعني: فروش منهاي خريد. (خريد- فروش= ارزش افزوده)
يا به عبارت ديگر:
ارزش افزوده كالا و خدمات خريداري شده- ارزش افزوده كالا و خدمات عرضه شده = ارزش افزوده
براي تبيين موضوع به مثال زير دقت كنيد:
يك كارگاه كفاشي را در نظر بگيريد كه اقدام به توليد كفش مي كند. اين كارگاه براي توليد يك جفت كفش
احتياج به مواد اوليه به شرح زير دارد كه هر كدام را به قيمت هايي كه در فهرست زير آمده است، خريداري
مي نمايد:
-1 چرم رويه: 35000 ريال 2- كفي كفش: 25000 ريال
-3 ميخ كفاشي: 10000 ريال 4- چسب كفاشي: 8000 ريال
-5 نخ كفاشي: 5000 ريال
3
بنابراين مجموع خريد اين كارگاه كفاشي براي توليد يك جفت كفش 000،83 ريال مي باشد.
بعد از انجام يك سري عمليات بر روي مواد اوليه خريداري شده، يك جفت كفش توليد مي گردد.
توليد كننده كفش، يك جفت كفش را به قيمت 120،000 ريال مي فروشد.
با توجه به تعريف ماليات بر ارزش افزوده، ارزش افزوده ايجاد شده توسط توليد كننده كفش عبارت خواهد بود از:
خريد - فروش = ارزش افزوده
000،120 = ارزش افزوده - 000،83 = 000،37
ماليات بر ارزش افزوده چيست؟
بر مبناي تعريف ارزش افزوده، نوعي ماليات بر مصرف طراحي شده است كه مستقيما توسط مصرف كنندگان
در هنگام خريد پرداخت مي گردد و فروشندگان اين ماليات ها را به نيابت از طرف دولت جمع آوري مي كنند و
سپس آن را در اختيار سازمان امور مالياتي قرار مي دهند.
به عبارت ديگر، ماليات بر ارزش افزوده نوعي ماليات بر فروش كالا و خدمات چند مرحله اي است، كه در طي
مراحل زنجيره واردات، توليد، توزيع و مصرف با نرخ مالياتي ثابت (غير تصاعدي) اعمال مي گردد ولي نهايتا
مصرف كنندگان نهايي تنها پرداخت كننده واقعي آن مي باشند. مبناي محاسبه اين ماليات، بهاي كالا و خدماتي
است كه يا در داخل توليد مي شوند و يا به كشور وارد مي گردند و توسط فروشندگان و يا ارائه دهندگان خدمات
عرضه مي شود.
در هر يك از مراحل زنجيره به هم پيوسته توليد و توزيع، هر يك از بنگاه هاي اقتصادي در زمان خريد مواد
اوليه و يا ساير كالاهاي مورد نياز، بهاي كالاي خريداري شده بعلاوه ماليات بر ارزش افزوده (كه بصورت درصد
ثابتي از بهاي كالا مي باشد) را به فروشنده كالا مي پردازند. اما در زمان فروش كالا يا محصولات توليدي علاوه بر
بهاي كالايي كه به فروش مي رسانند، ماليات بر ارزش افزوده متعلقه را نيز محاسبه و از خريدار كالاي خود دريافت
مي نمايند. حال چون در اين نظام مالياتي، فعال اقتصادي نبايستي خود مالياتي پرداخت نمايد و بايستي ماليات تنها از
مصرف كننده نهايي اخذ گردد، فعالان اقتصادي ماليات پرداختي بابت خريد مواد اوليه و ساير كالاها را از وجوه
ماليات دريافتي از خريداران كالاها و دريافت كنندگان خدمات خود، كسر و تنها ما به التفاوت را به خزانه دولت
مي پردازند.
4
به اين ترتيب هر فعال اقتصادي تنها به ميزان ارزش افزوده اي كه ايجاد مي كند ماليات به حساب دولت واريز
مي نمايد و عمل انتقال ماليات از هر عنصر زنجيره توليد/ توزيع به عنصر بعد تا زماني كه ماليات به مصرف كننده
نهايي منتقل شود، ادامه پيدا مي كند و نهايتا مصرف كننده نهايي كه حلقه آخر زنجيره توليد/توزيع، مصرف است،
كل ماليات را پرداخت مي نمايد.
جهت تبيين موضوع مثال ساده اي بيان مي گردد. اين مثال به فرآيند توليد صندلي با فرض نرخ 4% براي ماليات
بر ارزش افزوده مي پردازد. در يك نگرش ساده به اين فرآيند، مراحل زير را خواهيم ديد:
- مرحله اول: استحصال تنه درخت از جنگل توسط بهره بردار جنگل و فروش آن به چوب بري
- مرحله دوم: تبديل تنه درخت به الوار توسط چوب بر و فروش آن به نجار
- مرحله سوم: تبديل الوار به صندلي توسط نجار و فروش آن به مصرف كننده نهايي
در مرحله اول تنه درخت توسط بهره بردار جنگل به قيمت 1000 تومان به چوب بري فروخته مي شود (با فرض
% اينكه چوب جنگلي بوده و بدون پرداخت هزينه اي براي مواد اوليه تهيه شده باشد)، با توجه به قيمت تنه درخت، 4
آن به عنوان ماليات بر ارزش افزوده ( 40 تومان) به سازمان امور مالياتي پرداخت مي شود. قيمت چوب به اضافه
1000 ) برابر 1040 تومان مي شود. يعني چوب بر مبلغ 1040 تومان به بهره بردار جنگل + ماليات ( 40
مي پردازد كه 1000 تومان آن بابت كالا و 40 تومان ديگر ماليات بر ارزش افزوده مي باشد.
در مرحله دوم چوب بر، تنه درختي را كه به قيمت خالص 1000 تومان خريده است با بكارگيري عوامل توليد
به الوار تبديل مي كند و آن را به قيمت خالص 1500 تومان به نجار مي فروشد. نجار بهاي كالا به اضافه 4% ماليات
1500 ) يعني 1560 تومان را به چوب بر مي پردازد. چون در نظام ماليات بر ارزش افزوده + بر ارزش افزوده ( 60
بهره بردار جنگل
1000 خريد تنه درخت
40 ماليات
چوب بر
*اظهارنامه مالياتي
ماليات پرداختي(هنگام خريد) 0
ماليات دريافتي (هنگام فروش) 40
خالص ماليات پرداختي به سازمان 40
5
فعال اقتصادي نبايد پرداخت كننده اصلي ماليات باشد، چوب بر از محل 60 تومان ماليات دريافتي، 40 تومان مالياتي
60 ) و 20 تومان باقيمانده را به دولت - را كه قبلا بابت تنه درخت پرداخت كرده است را كسر مي نمايد ( 40
پرداخت
مي نمايد.
در مرحله سوم نجار با الواري كه به قيمت 1500 تومان خريداري كرده است صندلي توليد كرده و به قيمت
1900 تومان به مصرف كننده نهايي مي فروشد. ارزش افزوده اين مرحله 400 تومان است. قيمت محصول مصرف
1900 ) برابر 1976 تومان مي شود. نجار 76 تومان ماليات بر ارزش افزوده از مصرف + كننده با اضافه 4% ماليات ( 76
كننده نهايي مي گيرد و 60 تومان مالياتي كه قبلا به چوب بر پرداخت كرده بود را از آن كسر مي نمايد. سپس
76 ) برابر 16 تومان مي شود كه توسط نجاري به دولت پرداخت مي گردد. - ماليات خالص اين مرحله ( 60
مالياتي كه در مراحل سه گانه فوق توسط عناصر زنجيره توليد به حساب دولت واريز گرديده است جمعا برابر
40 ) مي گردد، كه كلا توسط مصرف كننده نهايي پرداخت مي گردد. يعني هر عنصر در اين +16+ 76 تومان ( 20
زنجيره فقط ماليات بر ارزش افزوده را به طرف مصرف كننده به حركت در آورده است و در واقع تنها مصرف
چوب بر
60 ماليات
نجار
*اظهارنامه مالياتي
ماليات پرداختي(هنگام خريد) 40
ماليات دريافتي (هنگام فروش) 60
خالص ماليات پرداختي به سازمان 20
1500 خريد الوار
نجار
76 ماليات
مصرف كننده
*اظهارنامه مالياتي
ماليات پرداختي(هنگام خريد) 60
ماليات دريافتي (هنگام فروش) 76
خالص ماليات پرداختي به سازمان 16
1900 خريد صندلي
6
76 تومان) بهاي محصول ) % كننده، پرداخت كننده ماليات بوده است كه ماليات متعلقه به كل فرآيند را به ميزان 4
نهايي پرداخت نموده است.
چنان كه ملاحظه مي گردد، در اينجا انتقال ماليات به جلو انجام شده، يعني نهايتا ماليات برعهده خريدار نهايي
قرار گرفته است. همانطور كه در مثال فوق مشاهده مي شود، عاملين اقتصادي از توليد كننده گرفته تا خرده فروش
هيچ گونه مالياتي را از حساب خود پرداخت نمي كنند و هر مودي ماليات بر ارزش افزوده در زنجيره توليد/ توزيع
فقط ماليات را به عامل بعدي منتقل مي كند تا نهايتا به مصرف كننده نهايي برسد.
با دقت در مثال فوق متوجه خواهيم شد كه كل ماليات پرداختي مودي بابت نهاده ها بعنوان اعتبار مالياتي وي به
وي مسترد مي گردد، سيستم ماليات بر ارزش افزوده مبتني بر انتقال مرحله اي ماليات در زنجيره توليد يا توزيع است.
يعني بابت هر كالا فقط به ميزان بهاي محصول نهايي ماليات پرداخت مي گردد (كه تاثير چنداني بر روي قيمت
ندارد)، چه اين محصول در يك مرحله توليد و به مصرف كننده نهايي عرضه گردد و يا طي چند مرحله از مواد
اوليه به محصول واسطه اي و نهايي تبديل و طي چند مرحله ديگر توزيع و به مصرف كننده نهايي برسد.

ماژول جستجو در مطالب سایت